Poza Zamkiem Piastowskim, który jest najbardziej okazałą budowlą historyczną w mieście, znajdziemy w Legnicy także przykłady dawnej zabudowy pałacowej, dworskiej i willowej o rodowodzie XVIII - i XIX-wiecznym. Obiekty te pełnią już dziś inne, niż pierwotnie funkcje, zachowały się w różnym stanie, ale niezmiennie przypominają o ciekawej historii miasta i jego dawnych mieszkańcach.
Dawny dwór opatów lubiąskich
Na rogu ulic św. Jana i Partyzantów znajduje się barokowy budynek będący pierwotnie własnością klasztoru Cystersów lubiąskich. Wraz z położonym naprzeciw kościołem św. Jana i kolegium jezuickim oraz pobliską Akademią Rycerską tworzy wysokiej klasy artystycznej zespół reprezentacyjnych budowli barokowych Legnicy. Pałac Opatów Lubiąskich został wzniesiony w 1728 r. z inicjatywy opata Ludwika Baucha (1696-1729). Świadczy o tym m.in. monogram z kartusza nad drzwiami (LAL – Ludovictus Abbas Lubensis). Do 1810 r. budynek stanowił własność opactwa lubiąskiego. Po jego sekularyzacji przeszedł w ręce rządu pruskiego. W latach 1819-1874 mieściły się w nim władze sądowe. Następnie pełnił funkcję mieszkań prywatnych, co doprowadziło do pogorszenia się jego stanu. W celu ratowania zabytkowej budowli została ona w 1912 r. wykupiona przez zarząd miejski. Po remoncie ulokowano w niej urząd sanitarny. Po 1945 r. nastąpił kolejny okres dewastacji dawnego pałacu. Dopiero w latach 1963-1968 r. przeprowadzono w nim kolejny remont i prace adaptacyjne dla potrzeb Muzeum Miedzi w Legnicy, które jest obecnym właścicielem obiektu.
Pałac "Nowy Dwór"
Dwukondygnacyjny pałac na planie prostokąta zbudowany prawdopodobnie w XVIII w. w stylu barokowym, w XIX wieku przebudowany w stylu klasycystycznym.
Pałac Neuhof wniósł królewski radca komercyjny oraz przemysłowiec Rudolfa Treutlera. Od 1850 r. wraz ze wspólnikami zarządzał on na terenie dóbr Neuhof (Nowy Dwór) cukrownią. W 1888 r. właścicielem majątku wraz z pałacem został wspólnik Rudolfa, Ernst Scherzer. W maju 1925 r. jego syn sprzedał posiadłość miastu. W latach 30. XX w. w pałacowych pomieszczeniach utworzono m.in. dom starców dla członków legnickiej Izby Rzemieślniczej. Po II wojnie światowej budynek zajmowali Rosjanie. W tym okresie pełnił funkcje gospodarcze i ulegał dewastacji.
Willa Bolka
Budynek stojący przy obecnej ulicy Bolesława Chrobrego wybudował w 1870 roku Bolko von Richthofen – z pochodzenia Ślązak, teolog i doktor prawa.
Obiekt znajduje się w sąsiedztwie Wałów Księcia Józefa Poniatowskiego i rzeki Kaczawy, stanowiąc prawdziwą perełkę tej okolicy.
Sama obecna ulica Chrobrego została wytyczona w 1866 r. na zadrzewionych terenach, których właścicielem był baron Bolko von Richthofen (1821-1899). Pochodził on z zasłużonej dla śląska rodziny Richthofenów, osiadłej w rejonie Jawora i Strzegomia. Na początku XIX w. jego rodzina nabyła błonia nad Kaczawą, gdzie m.in. uprawiała chmiel. Bolko von Richthofen poznawszy idee (założonego przez Irvinga) Kościoła Apostolsko-katolickiego, stał się jego gorącym wyznawcą, pastorem i w końcu biskupem. W 1870 r. założona przez niego gmina miała już 250 wyznawców. Jako pastor i świecki duchowny, w swoim kościele miał status proroka. Tak wynika z odnalezionych na strychu budynku kościoła przy ul. Chrobrego XIX-wiecznych kalendarzy, w których odnotowywano m.in. jego posługi i kazania na nabożeństwach. Z nich wiadomo, że jeszcze pod koniec życia głosił tu kazania.
Willa przy Chrobrego w 2013 roku została gruntownie odnowiona i przystosowana dla potrzeb Środowiskowego Centrum Integracyjno – Profilaktycznego. Przedtem mieściła się w nim Policyjna Izba Dziecka.
Pałacyk Herbapolu
Willa pochodzi z 1870 roku i powstał jako dom ówczesnego właściciela fabryki.
Zaraz po wojnie w 1945 roku podjął tu produkcję polski zakład pod nazwą Fabryka Chemiczno-Farmaceutyczna "Azo-Farma", a później już Wrocławskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A. Zakład Produkcyjny w Legnicy
Dwór – Jworzyńska 199
Obiekt jest częścią dawnego zespołu folwarcznego Ludwikowo z dworem o charakterze pałacowym i parkiem, oficyną mieszkalno-gospodarczą, oborą, stodołą, spichlerzem i stajnią.
Zespół dworski „Ludwikowo” ("Schloss Ludwigshof") od 1825 r. był własnością Biedermanna i Wendricha, a od ok. 1863 r. Gemprechta, po którym majątek przejął niejaki Ludwig, który w 1889 r. wzniósł dwór. Na teren zespołu wiedzie aleja lipowa, prowadząca przede wszystkim do dworu, otoczonego zabytkowym parkiem (obecnie z zachowanym cząstkowo drzewostanem). Budynki gospodarcze usytuowane są wokół prostokątnego placu, który tworzą: skrzydło zachodnie – oficyna mieszkalna oraz przylegająca do niej stodoła; skrzydło północne – stajnia z wozownią i mieszkaniem stangreta; skrzydło zachodnie – stodoła; w części południowo-wschodniej – obora.
Obecnie willa jest siedzibą sekcji zamiejscowej KOWR w Legnicy.
Dwór Bielańska 18
Obiekt stoi na terenie dawnego folwarku Weißrode (Bielany) z XVIII w. po którym pozostał tylko budynek przy ul. Bielańskiej 18. Stojące w granicach posesji jednokondygnacyjne zabudowania użytkowane wcześniej i obecnie jako pomieszczenia warsztatowe i magazynowe pochodzą prawdopodobnie z drugiej poły lat 30. XX w.
Dwukondygnacyjny dom (dwór) wzniesiony w XVIII w. (przebudowany w latach 30. XX w.) na rzucie prostokąta zamykający od północy dziedziniec dawnego folwarku. Przykryty jest mansardowym dachem z lukarnami powiekowymi. Na elewacji widoczne detale ceramiczne detale architektoniczne. W literaturze z 1910 r. występują jako właściciele posesji spadkobiercy Fromholda a ich pełnomocnik nadleśniczy Hoffmann-Scholtz z Dużej Wólki (Gr. Schwein).
W okresie po II wojnie światowej obiekty te zajmowane były przez różne zakłady, przy czym najdłużej urzędowało tutaj Przedsiębiorstwo Geologiczne we Wrocławiu Oddział Robót Wiertniczych w Legnicy.
Willa pałacowa Juliusa Rothera
Willa Juliusa Rothera w Legnicy przy obecnej ulicy Złotoryjskiej 89 powstała w latach 1872-1888. Legnicki przemysłowiec zamieszkał w niej wraz z rodziną. Dziś jest ona siedzibą Instytutu Metali Nieżelaznych. W 1993 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków. Willa zbudowana została w stylu budownictwa ceglanego szkoły berlińskiej, z detalem architektonicznym w stylu neorenesansu łączonego z neoklasycyzmem. Widoczne nawiązania do renesansowej, francuskiej architektury rezydencjonalnej oraz do gotyku.
Warto wspomnieć, że ceramikę wyprodukowaną w cegielni Rothera wykorzystano przy budowie wielu reprezentacyjnych obiektów w Legnicy: gmach sądu na rogu ulic Złotoryjskiej i Gwarnej, siedzibę loży masońskiej przy ul. Piastowskiej, kościół św. Trójcy, budynek Hedwigschule (Szkoły Podstawowej nr 4), pasaż Piotra i Pawła, a także wykorzystano je przy gruntownej przebudowie kościoła św. Piotra i Pawła.
Firma Bienwald & Rother stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek w regionie.
Zespół pałacowo-folwarczny "Lipniki" (dwór Dörnicht)
Budynek dawnego dworu pełni obecnie funkcje mieszkalne. Zabudowa folwarczna mieści stadninę koni. Zabudowania przy ulicy Żytniej tworzą rozległy czworoboczny, zbliżony do trapezu dziedziniec - budynek właściciela folwarku zamykał układ od północy. Wjazd na dziedziniec prowadzi od zachodu. Zespół dworski składał się z dworu, budynku gospodarczo-mieszkalnego, stodoły, budynku gospodarczego i budynku wagi.
